In elke werkplaats ligt wel een la met halfvolle vellen schuurpapier waarvan niemand meer weet welke korrel het is. Bij ons was dat jarenlang zo, tot ik een keer een deur in de grondverf zette die er na het lakken uitzag alsof er een kat overheen was gelopen. De oorzaak lag niet in de verf maar in de korrel: te grof geschuurd, en de krassen kwamen door de lak heen omhoog. Sindsdien schrijf ik op de achterkant van elk vel met potlood waar ik het voor gebruikt heb.
Het korrelnummer staat altijd op de rugzijde van het vel, meestal als P gevolgd door een getal. Dat getal is geen willekeurige productcode maar een maat: het aantal korrels dat op een vast oppervlak past. Hoe hoger het getal, hoe kleiner de korrels en hoe fijner de kras die ze achterlaten. P40 haalt in één haal een laag verf weg, P400 doet nauwelijks meer dan een velletje stof gladstrijken. Alles daartussen is een afweging tussen snelheid en de schade die je achteraf weer moet wegwerken.
De korrels op een rij
Dit is de tabel die bij ons aan de binnenkant van de kastdeur hangt. Hij is niet uitputtend, maar hij dekt vrijwel alles wat je in een woonhuis tegenkomt.
| Korrel | Waarvoor | Op welk materiaal | Waar je op moet letten |
|---|---|---|---|
| P24 tot P40 | Verf, lak of lijmresten weghalen, een vloer voor het eerst afschuren | Hardhout, dikke oude verflagen, beton | Vreet zichtbaar materiaal weg. Nooit op fineer of op een blad van 4 mm dik. |
| P60 tot P80 | Grof vlakken, hoeken van planken breken, cementsluier van stucwerk halen | Vurenhout, steigerhout, plaatmateriaal | Laat krassen na die je met minstens twee volgende korrels weg moet werken. |
| P100 tot P120 | De standaardstap voor schilderwerk: bestaande lak ruw maken zodat de nieuwe laag hecht | Deuren, kozijnen, plinten, trapleuningen | Op gladde lak is dit het minimum. Ga je fijner, dan glijdt de nieuwe verf eraf. |
| P150 tot P180 | Tussenschuren tussen twee lagen grondverf, kaal hout gebruiksklaar maken | Grondverf, kaal meubelhout, MDF-kanten | Stof er altijd tussendoor af, anders schuur je met je eigen stof mee. |
| P220 tot P240 | Laatste stap voor de aflak, hier bepaal je hoe glad het eindresultaat voelt | Gelakte deuren, meubels, tafelbladen | Licht drukken. Je haalt hier geen materiaal weg, alleen oneffenheid. |
| P320 tot P400 | Nerfjes en stofinsluitsels tussen twee lagen aflak weghalen | Hoogglans, blanke lak, olie op meubels | Werkt het beste nat, met een druppel afwasmiddel in het water. |
| P600 en hoger | Polijstwerk, autolak, een gietvloer natuurlijk laten glanzen | Lak, kunststof, metaal | Buiten het gewone klussen om zelden nodig, en meestal alleen nat. |
Wat mij betreft is P120 het vel dat je altijd in huis moet hebben en P240 het vel waar de meeste mensen te vroeg naar grijpen. Fijn schuurpapier voelt zorgvuldig, maar op een ondergrond die nog niet vlak is, ben je alleen de toppen aan het polijsten. De kuiltjes blijven, en die zie je pas terug als de lak erop staat en het licht er schuin opvalt.
Waarom je niet mag overslaan
De regel die iedere meubelmaker je zal vertellen: sla nooit meer dan één stap over. Ga je van P80 naar P240, dan is die fijne korrel te klein om de groeven van P80 uit te vlakken. Je poetst de bovenkant van de krassen glad terwijl de bodem ervan blijft staan. Op kaal hout zie je dat nauwelijks, maar zodra er beits of een blanke lak overheen gaat, kruipt de vloeistof in die groeven en tekenen ze zich donkerder af. Dat is precies wat er bij mijn deur gebeurde.
De volgorde die in de praktijk werkt bij een gelakte binnendeur die je opnieuw wilt schilderen: eerst P120 over het geheel, dan de plamuur waar dat nodig is, dan opnieuw P120 op de geplamuurde plek, daarna grondverf, dan P180 tussenschuren en pas dan de aflak. Wie die reeks een keer netjes aanhoudt, ziet meteen waarom het uitmaakt. In het stappenplan voor een binnendeur schuren en opnieuw lakken staat die volgorde met de droogtijden erbij, want ook daar gaat het vaak mis: mensen schuren een grondlaag die nog niet is uitgehard, en dan smeert de korrel dicht in plaats van te snijden.
Papier, doek of spons
Het korrelnummer zegt niets over de drager waarop de korrels zitten, en die drager bepaalt of je vel na tien minuten al scheurt. Gewoon schuurpapier op papierrug is het goedkoopst en prima voor vlakke stukken. Een schuurspons of schuurpad houdt zijn vorm rond een profiel en is de enige zinnige keus voor plinten, roeden en gedraaide trapspijlen. Doekrug, te herkennen aan de stof aan de achterkant, is duurder maar buigt eindeloos zonder te breken en is wat je op een draaibank of rond een ronde poot gebruikt.
Voor gelakt werk loont het om te kijken of er stearaat op zit, meestal aangeduid als “non-clogging” of te herkennen aan een lichtgrijze, wat poederige laag. Die coating voorkomt dat de lakresten zich vastzetten tussen de korrels. Zonder die laag heb je bij het schuren van een oude, wat zachte lak binnen een minuut een vel dat glimt en niets meer doet, en gooi je in feite geld in de afvalbak. Bij het opknappen van een oude kast merk je dat verschil het duidelijkst, omdat je daar over grote gladde vlakken werkt.
Waar je het koopt en wat het kost
Bij Gamma, Praxis, Karwei en Hornbach liggen assortimentspakketten met een handvol vellen per korrel voor rond de vijf tot acht euro. Handig om te beginnen, maar je houdt altijd de verkeerde korrel over. Losse vellen kosten daar ongeveer een euro per stuk, terwijl een rol van vijf meter in één korrel al vanaf een euro of zes te krijgen is en je daar makkelijk vijftien vellen uit knipt. Action verkoopt schuurblokken en vellen voor een fractie daarvan, prima voor grof werk, maar de korrel laat er sneller los. Voor fijn werk boven P240 ga ik naar de verfspeciaalzaak, waar ze ook losse vellen van merken als Mirka of Festool verkopen die je gewoon vier keer zo lang gebruikt.
Wat je hoe dan ook in huis wilt hebben, ook als je maar één keer per jaar iets schuurt:
- een rol of pak P80, P120 en P240, dat dekt tachtig procent van alle klussen
- een rubberen schuurblok of een kurkblok, want met je blote hand schuur je altijd bol
- twee schuursponzen, een middelgrove en een fijne, voor alles wat een profiel heeft
- een stofmasker van klasse FFP2 en een oude kwast om tussendoor af te stoffen
- een potlood, om achteraf op de rug van het vel te schrijven wat erop zit
Machinaal of met de hand
Een excentrische schuurmachine draait en trilt tegelijk en laat daardoor geen richting achter, wat hem geschikt maakt voor grote vlakke vlakken zoals een tafelblad of een deur die van zijn scharnieren af is. Een vlakschuurmachine met een rechthoekige zool komt beter in de hoek, maar schuurt in één richting en dat zie je terug in het licht. De laatste slag doe ik altijd met de hand, in de richting van de nerf, ook als de machine het eigenlijk al af had. Dat kost twee minuten en scheelt op een blad dat straks in de zon staat werkelijk alles.
Bij vloeren ligt het anders. Een houten vloer helemaal afschuren begint bij P40 en werkt in drie gangen naar P100, en dat is werk voor een gehuurde bandschuurmachine met randschuurder erbij. De meeste schades zijn dat niet waard: hoe je krassen en deukjes plaatselijk herstelt zonder de hele vloer te schuren hebben we apart uitgewerkt, en negen van de tien keer is dat de verstandigere route.
Nat schuren, en wanneer dat helpt
Vanaf ongeveer P320 kun je nat schuren: een bakje water met een druppel afwasmiddel, het vel af en toe uitspoelen. Het water voert het slijpsel af zodat de korrel open blijft, en het stof blijft in de emmer in plaats van in je longen. Op watergedragen lak wacht je daarvoor wel minstens een etmaal, anders week je de laag die je juist wilt gladmaken. Op gips of onbehandeld hout doe je het nooit, om de voor de hand liggende reden dat het vocht in de ondergrond trekt.
De eerlijke samenvatting is dat schuren het saaiste onderdeel van elke klus is en tegelijk het onderdeel dat bepaalt hoe het eindresultaat eruitziet. Verf verbergt niets, verf vergroot uit. Wie een uur langer schuurt en één korrelstap minder overslaat, hoeft achteraf geen tweede laag te draaien om iets te verdoezelen dat er van onderaf doorheen komt.