Er is één vraag die je jezelf moet stellen voordat je een boormachine tegen een muur zet, en die vraag is niet welke plug erin moet. De vraag is waar je precies in boort. Bijna elke mislukte bevestiging in ons huis kwam daarop neer: een plug voor massief steen in een holle wand, een kastje van vijftien kilo aan een gipsplaat waar geen stijl achter zat, een schroef die in het niets draaide omdat er achter twee centimeter pleisterwerk gewoon lucht bleek te zitten.
Het vervelende is dat een muur van binnen niet te zien is en dat pleisterwerk alles gelijk maakt. Een gestucte binnenmuur van kalkzandsteen ziet er precies zo uit als een gestucte voorzetwand van gipsplaat. Toch kun je in twee minuten, zonder speciaal gereedschap, met redelijke zekerheid vaststellen waar je mee te maken hebt. Je hebt daarvoor drie signalen: het geluid, het stof, en de weerstand.
Het geluid: klop eerst, boor later
Klop met je knokkel over de muur, in een raster van ongeveer dertig centimeter. Een massieve muur klinkt dof en kort, alsof je op een tafelblad tikt. Een holle wand klinkt hol en galmt na, en dat verschil hoor je zelfs met een ongeoefend oor meteen. Belangrijker nog: op een holle wand hoor je waar het geluid ineens weer dof wordt, en daar zit dan een stijl, een regel of een lijmklodder. Zet die plekken met potlood op de muur.
Wie het zeker wil weten, kan er een magneet langs halen. Metalen stijlen in een voorzetwand trekken hem aan, en dat doen de schroeven van de gipsplaat ook, wat je een verrassend nauwkeurig beeld geeft van de stijlafstand. Bij ons stond die overal op veertig centimeter hart op hart, behalve rond het raam, en juist daar wilde ik iets ophangen.
Het stof: de meest onderschatte aanwijzing
Boor een proefgat van vijf millimeter op een plek die straks verdwijnt achter wat je ophangt, en kijk naar wat eruit komt. Vang het op met een stukje karton onder het gat, want op een donkere vloer zie je de kleur niet goed.
Rood of oranje stof betekent baksteen. Grijswit en fijn is kalkzandsteen, en dat is goed nieuws, want kalkzandsteen draagt uitstekend. Wit en poederig, bijna als bloem, wijst op cellenbeton (ook wel gasbeton), en daar moet je opletten: dat materiaal boort als een zachte kaas, maar een gewone nylonplug scheurt er zo weer uit. Grijs stof met kleine harde korrels is beton, en dan heb je een klopboor nodig en een plug voor massief materiaal. Zuiver wit en heel licht stof dat na een centimeter of twee stopt omdat de boor plotseling doorschiet, is gipsplaat.
De eerste vijftien millimeter zeggen bijna niets. Dat is het pleisterwerk, en dat is overal ongeveer hetzelfde. Boor dus minstens drie centimeter door voordat je conclusies trekt, en let vooral op het moment waarop de kleur van het stof verandert.
De weerstand: wat je in je handen voelt
Zet de boormachine zonder klopstand aan en duw met normale kracht. Beton geeft vrijwel niets mee en de boor loopt warm. Kalkzandsteen laat zich rustig boren maar vraagt duidelijk kracht. Baksteen wisselt, want je gaat afwisselend door steen en door voegen, en dat voel je als een hobbelig verloop. Cellenbeton en gipsplaat bieden zo weinig weerstand dat de boor er als vanzelf doorheen zakt, en dat is precies het gevaar: je bent er doorheen voordat je het doorhebt, en soms ook door de kabel of leiding die erachter loopt.
Dat laatste is de reden dat ik nooit meer boor zonder eerst een leidingzoeker over het gebied te halen, ook niet voor een klein gaatje. Zo’n apparaat kost tussen de twintig en veertig euro bij Gamma, Praxis of Hornbach, en de goedkoopste doet het werk prima zolang je hem twee keer in verschillende richtingen langs de muur haalt. Boven stopcontacten en schakelaars lopen leidingen bijna altijd recht omhoog, en horizontaal op ongeveer dertig centimeter onder het plafond. Die twee zones zou ik sowieso vermijden.
Wat elk materiaal wil
Baksteen en kalkzandsteen nemen een gewone nylonplug, mits het gat schoon is. Blaas het stof eruit of zuig het weg, want een plug die op een bergje boorgruis staat, zit los zonder dat je het merkt. Bij zachtere baksteen die snel uitbrokkelt, geldt een andere werkwijze voor het plaatsen van bouten dan bij harde steen, en dat verschil is groter dan je zou denken.
Cellenbeton vraagt om een speciale spiraalplug of om chemisch ankeren. Beide zijn te koop bij de bouwmarkt en bij Toolstation, en de spiraalplug draai je gewoon met een schroevendraaier in het materiaal zonder voor te boren. Gipsplaat zonder stijl erachter vraagt om een hollewandplug of een tuimelplug, en die heeft een maximum dat serieus lager ligt dan de verpakking suggereert: reken op vijf tot tien kilo per bevestiging bij enkele beplating, en hang alles wat zwaarder is aan de stijlen zelf. Zit er beton achter, gebruik dan een klopboor en een plug die daarvoor gemaakt is.
In een plafond gelden weer eigen regels, want daar werkt de zwaartekracht recht tegen je bevestiging in. Wie daar aan begint, heeft meer aan de ervaringen met het bevestigen van plafondplaten dan aan welke pluggentabel ook.
Twee minuten die een middag schelen
Ik heb dit lang overgeslagen, met het argument dat het bij een enkel gaatje niet uitmaakt. Dat argument klopt gewoon niet. Een verkeerde plug betekent een groter gat, en een groter gat betekent chemisch ankeren of stucwerk repareren, en dat kost een middag. Kloppen, proefboren, stof bekijken: het duurt bij elkaar minder lang dan het uitzoeken van de juiste plug in de winkel.
Het levert bovendien iets op wat verder gaat dan die ene klus. Zodra je weet uit welke lagen je muren bestaan, weet je ook wat er wel en niet mogelijk is in de rest van het huis: waar een zware kast kan hangen, waar je beter een bouwmuur met rust laat, en waarom sommige kamers zoveel geluid doorlaten. Dat laatste blijkt vaak dezelfde oorzaak te hebben, want welke isolatie werkt bij welk type lawaai hangt vrijwel volledig af van of de wand massief of hol is. Eén keer goed uitzoeken, en je bent daarna sneller in alles wat volgt.